📖 Bài 25: Nguồn nhiên liệu - lớp 9

I. Dầu mỏ, khí mỏ dầu và khí thiên nhiên

• Đặc điểm: Đều là nhiên liệu hoá thạch nằm sâu dưới lòng đất. Dầu mỏ là hỗn hợp phức tạp gồm nhiều loại hydrocarbon tuỳ thuộc vào vị trí địa lí.
• Cấu tạo của một mỏ dầu: Thường bao gồm 3 lớp phân tách nhau rõ rệt:
  • Lớp trên cùng (Khí mỏ dầu hay khí đồng hành): Thành phần chủ yếu là khí methane (khoảng 75%) và một số hydrocarbon khác.
  • Lớp ở giữa (Dầu lỏng): Là hỗn hợp phức tạp của nhiều hydrocarbon lỏng có hoà tan khí và các hợp chất khác.
  • Lớp dưới cùng: Là một lớp nước mặn.
• Khí thiên nhiên: Tồn tại trong các mỏ khí dưới lòng đất, chứa chủ yếu là khí methane (khoảng 95%) cùng một số hydrocarbon khác (ethane, propane, butane...).

II. Khai thác và chế biến dầu mỏ

• Khai thác: Người ta khoan những lỗ khoan (giếng dầu) sâu xuống mỏ dầu để hút dầu và khí lên, sau đó loại bỏ tạp chất và vận chuyển đến nhà máy lọc dầu.
• Chế biến (Chưng cất phân đoạn): Tại nhà máy lọc dầu, dầu thô được đun nóng. Nhờ sự khác biệt về nhiệt độ sôi, người ta tách dầu thô thành các sản phẩm khác nhau ở các khoảng nhiệt độ khác nhau. Các sản phẩm thu được bao gồm: khí hoá lỏng, xăng, naphtha, dầu hoả, dầu diesel, dầu bôi trơn, sáp paraffin và nhựa đường.

III. Nhiên liệu và cách sử dụng

• Khái niệm: Nhiên liệu là những chất cháy được, khi cháy toả nhiệt và phát sáng.
• Phân loại: Dựa vào trạng thái, nhiên liệu được chia thành 3 loại:
  • Nhiên liệu rắn: Than đá, than củi, gỗ...
  • Nhiên liệu lỏng: Xăng, dầu diesel, cồn (ethanol)...
  • Nhiên liệu khí: Khí hydrogen, methane, propane, butane (gas)...
• Sử dụng an toàn và hiệu quả: Đảm bảo cung cấp đủ lượng oxygen (không khí) để nhiên liệu cháy hoàn toàn; sử dụng các biện pháp phòng chống cháy nổ; ưu tiên sử dụng phương tiện giao thông công cộng và các thiết bị tiết kiệm nhiên liệu để bảo vệ môi trường vì nhiên liệu hoá thạch là hữu hạn.

IV. Em đã học

Từ bài học này, em cần ghi nhớ các điểm cốt lõi:

• Dầu mỏ, khí mỏ dầu và khí thiên nhiên là nhiên liệu hoá thạch nằm dưới bề mặt Trái Đất. Dầu mỏ gồm hỗn hợp hydrocarbon và tạp chất. Khí thiên nhiên và khí mỏ dầu chứa thành phần chính là methane, ethane, propane, butane...
• Khai thác dầu mỏ bằng cách khoan các giếng dầu. Chưng cất phân đoạn dầu mỏ thu được xăng, dầu hoả, dầu diesel, nhựa đường...
• Nhiên liệu là những chất cháy được, khi cháy toả nhiệt và phát sáng. Phân loại gồm: nhiên liệu rắn, lỏng, khí.
• Nhiên liệu hoá thạch có hạn, khi đốt dễ sinh ra khí thải độc hại, do đó cần sử dụng tiết kiệm, hiệu quả và an toàn (phòng chống cháy nổ).

V. Em có thể

• Sử dụng các loại nhiên liệu một cách tiết kiệm, hiệu quả, an toàn.

VI. Ví dụ thực tế ứng dụng kiến thức

• Tại sao mỏ dầu lại chia thành 3 lớp riêng biệt? Hiện tượng này xảy ra hoàn toàn do sự chênh lệch về khối lượng riêng (tỉ trọng). Lớp dưới cùng là nước mặn vì nước nặng nhất. Dầu mỏ là các hợp chất hữu cơ nhẹ hơn nước và không tan trong nước nên nổi lên trên tạo thành lớp ở giữa. Các chất khí (methane, butane...) nhẹ nhất nên luôn bay lơ lửng và bay lên tích tụ ở lớp trên cùng của vòm hang đá.
• Phép màu của "Chưng cất phân đoạn": Dầu thô khi hút lên đen ngòm và đặc sánh, không thể dùng để chạy xe được. Nhưng nhờ công nghệ chưng cất phân đoạn (dựa vào nhiệt độ sôi khác nhau của từng hydrocarbon), từ một thùng dầu thô ban đầu, người ta thu được rất nhiều "kho báu": khí gas lỏng (bếp gas), xăng (chạy xe máy), dầu diesel (chạy xe tải), dầu nhớt (bôi trơn động cơ), và phần cặn bã cuối cùng chính là nhựa đường đen sì dùng để trải đường nhựa cho em đi học mỗi ngày.
• Quy tắc an toàn sống còn khi ngửi thấy mùi Gas: Khí gas (thường là Butane và Propane) nặng hơn không khí. Do đó, khi bình gas bị rò rỉ, khí gas sẽ không bay lên trần nhà mà chìm xuống và lan là đà trên mặt sàn. Nếu em về nhà và ngửi thấy mùi gas nồng nặc, tuyệt đối KHÔNG được bật quạt, bật công tắc điện hay đánh lửa, vì một tia lửa nhỏ cũng đủ kích nổ lớp khí gas tích tụ dưới chân. Việc cần làm là từ từ mở toang cửa sổ, cửa chính gần mặt đất nhất để gió lùa khí gas ra ngoài.