📖 Bài 42: Biến dạng của lò xo - lớp 6

Chào em! Cầm chiếc lực kế lò xo trên tay ở bài trước chắc hẳn em đã rất tò mò xem bên trong nó hoạt động như thế nào rồi đúng không? Hôm nay, chúng ta sẽ cùng khám phá "trái tim" của chiếc lực kế qua Bài 42: Biến dạng của lò xo nhé!

🎯 MỤC TIÊU BÀI HỌC Thực hiện thí nghiệm để chứng minh được: độ dãn của lò xo treo thẳng đứng tỉ lệ với khối lượng của vật treo.

I. Hiện tượng biến dạng của lò xo

Lò xo có một "siêu năng lực" rất đặc biệt:

• Khi em dùng tay kéo hai đầu của một chiếc lò xo xoắn, lò xo sẽ bị dãn dài ra (lúc này lò xo bị biến dạng).
• Tuy nhiên, khi em buông tay (thôi tác dụng lực), lò xo sẽ tự co lại và trở về đúng hình dạng ban đầu.
• Lưu ý: Những vật có khả năng tự khôi phục hình dạng như lò xo (ví dụ: quả bóng cao su, dây chun...) được gọi là những vật có tính đàn hồi.[Mô tả ảnh 1: Hiện tượng biến dạng của lò xo (mô phỏng Hình 42.1)

II. Đặc điểm biến dạng của lò xo (Độ dãn của lò xo)

Để đo xem lò xo đã dãn ra bao nhiêu, chúng ta làm một thí nghiệm nhỏ bằng cách treo các quả nặng vào một chiếc lò xo thẳng đứng:

• Chiều dài ban đầu ($l_0$): Là chiều dài của lò xo khi chưa treo bất kì vật gì.
• Chiều dài khi biến dạng ($l$): Là chiều dài của lò xo sau khi đã treo quả nặng.
• Độ dãn của lò xo ($\Delta l$): Được tính bằng công thức lấy chiều dài lúc sau trừ đi chiều dài ban đầu: $\Delta l = l - l_0$.

🔑 Quy luật vàng cần nhớ (Kết luận thí nghiệm): Qua quá trình treo lần lượt 1 quả nặng, rồi 2 quả, 3 quả nặng giống nhau, các nhà khoa học đã rút ra kết luận: Độ dãn của lò xo treo thẳng đứng tỉ lệ với khối lượng vật treo.

• Nghĩa là: Nếu em treo vật nặng gấp đôi, lò xo sẽ dãn ra một đoạn dài gấp đôi. Treo vật nặng gấp ba, lò xo dãn ra gấp ba.

[Mô tả ảnh 2: Thí nghiệm đo độ dãn của lò xo (mô phỏng Hình 42.2)]

III. Lực đàn hồi (Kiến thức mở rộng)

Em có biết vì sao khi kéo dãn lò xo, tay ta lại thấy mỏi và có cảm giác bị kéo ngược lại không?

• Đó là vì khi bị kéo dãn, bản thân lò xo sẽ sinh ra một lực để chống lại sự kéo đó, nhằm cố gắng co lại về hình dáng ban đầu. Lực sinh ra từ chiếc lò xo này được gọi là lực đàn hồi.

📌 TỔNG KẾT BÀI HỌC

1. Lò xo bị biến dạng khi có lực tác dụng vào nó và có khả năng tự trở về hình dạng ban đầu khi lực thôi tác dụng.
2. Lượng thay đổi chiều dài của lò xo gọi là độ dãn ($\Delta l = l - l_0$).
3. Độ dãn của lò xo treo thẳng đứng tỉ lệ thuận với khối lượng vật được treo vào nó.

Bài học về lò xo thật đơn giản nhưng lại ứng dụng rất nhiều trong đời sống (như làm giảm xóc xe máy, đệm lò xo, cân đồng hồ...) phải không em?