📖 Bài 52: Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể - lớp 6

1/10

⏱ 10:00

Gợi ý ⌄

💡 Bài 52: Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời. Thiên thể

🎯 MỤC TIÊU BÀI HỌC

Giải thích được vì sao ta thấy Mặt Trời mọc và lặn hằng ngày.
Phân biệt được các thiên thể tự phát sáng (sao) và các thiên thể phản xạ ánh sáng (hành tinh, vệ tinh, sao chổi).

I. Chuyển động "nhìn thấy" và chuyển động "thực"

Hằng ngày, chúng ta thấy Mặt Trời mọc ở hướng Đông, di chuyển ngang qua bầu trời và lặn ở hướng Tây. Tuy nhiên, đó chỉ là chuyển động "nhìn thấy" (cảm giác bằng mắt), còn sự thật lại hoàn toàn khác:

Chuyển động thực: Chính Trái Đất của chúng ta đang tự quay quanh trục của nó theo hướng từ Tây sang Đông.
Giải thích: Khi Trái Đất quay từ Tây sang Đông, người đứng trên Trái Đất sẽ có cảm giác các vật thể trên bầu trời (như Mặt Trời, Mặt Trăng, các vì sao) đang di chuyển theo chiều ngược lại, tức là từ Đông sang Tây.
Thời gian để Trái Đất quay hết một vòng quanh trục của nó là 24 giờ (tạo ra hiện tượng ngày và đêm).

Trái Đất trong vũ trụ. Vẽ quả địa cầu màu xanh lơ đang nghiêng trên một trục tưởng tượng có đường nét đứt đi qua cực Bắc và cực Nam. Xung quanh bề mặt Trái Đất có một mũi tên cong màu vàng chỉ hướng quay từ Tây sang Đông. Nửa bên phải quả địa cầu được chiếu sáng rực rỡ bởi Mặt Trời, nửa bên trái chìm trong bóng tối. Không gian nền là vũ trụ đầy sao.

[Mô tả ảnh 1: Sự tự quay của Trái Đất (mô phỏng Hình 52.2)]

II. Phân biệt các Thiên thể (Kiến thức cốt lõi)

Các vật thể tự nhiên tồn tại trong không gian vũ trụ được gọi chung là thiên thể. Chúng được chia làm 2 nhóm chính dựa vào khả năng phát sáng:

1. Nhóm tự phát ra ánh sáng:

Sao: Là những khối khí nóng chảy khổng lồ tự phát ra ánh sáng. Mặt Trời chính là một ngôi sao.
Chòm sao: Là tập hợp các ngôi sao mà đường tưởng tượng nối chúng với nhau tạo thành một hình dạng xác định (ví dụ: chòm sao Gấu Lớn).

2. Nhóm phản xạ ánh sáng (không tự phát sáng): Nhóm này không thể tự phát sáng, chúng ta nhìn thấy chúng là do chúng phản chiếu lại ánh sáng từ Mặt Trời. Bao gồm:

Hành tinh: Quay quanh sao (Ví dụ: Trái Đất, sao Kim, sao Hoả là các hành tinh quay quanh Mặt Trời).
Vệ tinh: Quay quanh hành tinh (Ví dụ: Mặt Trăng là vệ tinh tự nhiên của Trái Đất).
Sao chổi: Là những khối băng và bụi quay quanh Mặt Trời. Khi lại gần Mặt Trời, băng bốc hơi tạo thành một cái đuôi dài phản xạ ánh sáng rất đẹp mắt.

Bức tranh minh hoạ khoa học chia làm 3 ô dọc. Ô 1: Vẽ một ngôi sao khổng lồ màu vàng cam đang tự phát sáng chói lọi rực rỡ (tượng trưng cho Mặt Trời). Ô 2: Vẽ một hành tinh màu xanh lá cây và xanh dương (Trái Đất) đang được chiếu sáng một nửa bởi ánh sáng từ sao. Ô 3: Vẽ một ngôi sao chổi có phần đầu bằng băng đá và một cái đuôi ánh sáng màu trắng vệt dài kéo ra phía sau trên bầu trời đêm.

[Mô tả ảnh 2: Phân loại các Thiên thể (mô phỏng Hình 52.4)]

III. Vận dụng: Đồng hồ mặt trời

Người xưa đã quan sát sự di chuyển của bóng nắng do Mặt Trời tạo ra để chế tạo ra "Đồng hồ mặt trời" dùng để đo thời gian.

Cách làm đơn giản: Dùng một tấm bìa và một cây kim (hoặc que nhỏ). Dưới ánh nắng, cái bóng của cây kim in lên các vạch số trên mặt bìa sẽ chỉ ra thời gian hiện tại.

Hình minh hoạ đồ hoạ phẳng dễ thương về một chiếc đồng hồ mặt trời đơn giản ngoài trời. Một chiếc đĩa tròn bằng đá có vạch chia các số từ 1 đến 12 như mặt đồng hồ thông thường. Ở giữa đĩa có cắm một thanh kim loại nhọn nghiêng góc. Ánh nắng mặt trời chiếu xuống làm thanh kim loại đổ bóng màu đen chỉ vào số 10.

[Mô tả ảnh 3: Đồng hồ mặt trời (mô phỏng Hình 52.6)]

📌 TỔNG KẾT BÀI HỌC

Hiện tượng Mặt Trời mọc hướng Đông, lặn hướng Tây là hệ quả của việc Trái Đất tự quay từ Tây sang Đông.
Sao là thiên thể tự phát sáng. Hành tinh, vệ tinh, sao chổi là thiên thể không tự phát sáng, chỉ phản xạ ánh sáng Mặt Trời.

Em đã sẵn sàng để chúng ta rời khỏi Trái Đất, bay đến "chị Hằng" trong Bài 53: Mặt Trăng chưa nào?